ขณะที่ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์โลกกำลังทวีความรุนแรงขึ้น และการใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ในวงโคจรต่ำของโลก (low-Earth orbit) กำลังเร่งตัวไปข้างหน้า แผนผังทางภูมิศาสตร์ของโครงสร้างพื้นฐานด้านการบินอวกาศและการป้องกันประเทศก็กำลังถูกขีดเขียนขึ้นใหม่ขนานแท้ อุตสาหกรรมนี้ซึ่งเคยยึดโยงอยู่กับศูนย์กลางของกลุ่มประเทศมหาอำนาจดั้งเดิมมาอย่างยาวนาน กำลังปรับเปลี่ยนไปสู่โมเดลแบบบูรณาการข้ามพรมแดนในระดับสูง ซึ่งเป็นโมเดลที่ถูกหล่อหลอมด้วยระบบนิเวศการวิจัย การผลิตที่เฉพาะทาง และความเป็นจริงของการปฏิบัติตามกฎระเบียบ มากกว่าที่จะเป็นเรื่องของขนาดอิทธิพลของรัฐเพียงอย่างเดียว

เป็นเวลาหลายทศวรรษที่ความเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมการบินอวกาศโลกกระจุกตัวอยู่ในระเบียงความมั่นคงเฉพาะแห่งภายในสหรัฐอเมริกา รวมถึงกลุ่มพันธมิตรที่บริหารโดยรัฐบาลอย่างเข้มข้นในฝรั่งเศสและเยอรมนีเพียงไม่กี่แห่ง ทว่าในปัจจุบัน เมื่อห่วงโซ่อุปทานทั่วโลกต้องเผชิญกับปัญหาคอขวดเชิงระบบและต้นทุนที่สูงขึ้น เม็ดเงินลงทุนระหว่างประเทศและบริษัทยักษ์ใหญ่ด้านการป้องกันประเทศจึงเริ่มหันมามองขุมพลังระดับภูมิภาคที่มีความซับซ้อนและก้าวหน้าอย่างสูง ซึ่งก็คือ อิตาลี

การขับเคลื่อนสู่ศูนย์กลางเทคโนโลยีขั้นสูงของยุโรปตอนใต้

อิตาลีได้เปลี่ยนผ่านจากฐานการผลิตแบบดั้งเดิมสู่การเป็นหนึ่งในตลาดการบินอวกาศและการป้องกันประเทศที่ก้าวหน้าที่สุดในโลก ด้วยแรงขับเคลื่อนจากห่วงโซ่อุปทานที่สมบูรณ์ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ (end-to-end supply chain) ปัจจุบันประเทศอิตาลีจึงกลายเป็นเสาหลักสำคัญสำหรับทั้งความพึ่งพาตนเองเชิงกลยุทธ์ของยุโรป และการสำรวจอวกาศในระดับสากล

• ขนาดของอุตสาหกรรม: ภาคส่วนการบินอวกาศและการป้องกันประเทศของอิตาลีถือเป็นผู้เล่นระดับเฮฟวี่เวทของโลก โดยรั้งอันดับ 4 ในยุโรป และติดทำเนียบท็อป 10 ของโลก สร้างรายได้ต่อปีมากกว่า 1.6 หมื่นล้านยูโร
• กลไกการส่งออก: ตลาดแห่งนี้มีความเป็นสากลอย่างเข้มข้น โดยผลผลิตราว 70% ถูกส่งออกไปยังต่างประเทศ ข้อมูลทางการค้าล่าสุดตอกย้ำถึงแรงส่งดังกล่าว โดยการส่งออกด้านการบินอวกาศของอิตาลีไปยังสหรัฐอเมริกาเพียงแห่งเดียวพุ่งสูงขึ้นเกือบ 8% ซึ่งเติบโตแซงหน้าภาคการผลิตแบบดั้งเดิมอย่างเห็นได้ชัด
• ระบบนิเวศของ SME: ศักยภาพนี้ถูกขับเคลื่อนด้วยตรรกะทางภูมิศาสตร์และโครงสร้าง โครงสร้างสถาปัตยกรรมของอุตสาหกรรมการบินอวกาศในอิตาลีมีความพิเศษเนื่องจากประกอบด้วยสองระดับชั้นหลัก นั่นคือ มีบริษัทยักษ์ใหญ่ระดับโลก (global primes) อย่าง Leonardo และ Avio เป็นแกนนำ และได้รับการสนับสนุนจากเครือข่ายวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางสูงอย่างหนาแน่นมากกว่า 300 ราย ซึ่งรวมกลุ่มกันเป็นคลัสเตอร์กระจายอยู่ทั่วมณฑลลอมบาร์ดี ปีดมอนต์ คัมปาเนีย และพูเลีย
• แรงขับเคลื่อนด้านการลงทุนและโครงการ: บรรดาผู้เล่นและหน่วยงานระดับสากลกำลังทุ่มทรัพยากรอย่างมหาศาล โดยอิตาลีเป็นประเทศที่สมทบทุนรายใหญ่ที่สุดเป็นอันดับ 3 ให้กับองค์การอวกาศยุโรป (ESA) และเป็นพันธมิตรหลักในโครงการอาร์เตมิส (Artemis) ซึ่งเป็นโครงการประวัติศาสตร์ ในส่วนของภาคเอกชน กองทุนด้านการบินอวกาศระดับโลกกำลังเดินหน้าเข้าซื้อกิจการผู้ผลิตกลุ่ม Tier-1 และ Tier-2 ของอิตาลีอย่างดุดัน เพื่อครอบครองและรับประกันขีดความสามารถที่สำคัญในด้านวัสดุคอมโพสิตคาร์บอนไฟเบอร์ ระบบขับเคลื่อนดาวเทียม และอิเล็กทรอนิกส์การป้องกันประเทศ

ภูมิทัศน์ด้านกฎระเบียบ:การก้าวผ่านกลไก Golden Power

อย่างไรก็ดี เมื่อเงินลงทุนจากต่างประเทศหลั่งไหลเข้าสู่ระบบนิเวศที่เติบโตสูงนี้ กรอบกฎหมายที่กำกับดูแลการลงทุนเหล่านี้ก็ได้วิวัฒนาการตามไปด้วย สำหรับนักลงทุนระดับองค์กรและบริษัทร่วมทุน (Venture Capital) การเข้าสู่ตลาดการบินอวกาศของอิตาลีจำเป็นต้องผ่านกลไกทางกฎระเบียบที่มีความซับซ้อน ซึ่งถูกออกแบบมาเพื่อปกป้องอธิปไตยของชาติ

• ระบอบโกลเดน พาวเวอร์ (The Golden Power Regime): เนื่องจากเทคโนโลยีการบินอวกาศมีคุณลักษณะที่สามารถนำไปใช้งานได้ทั้งสองทาง (Dual-use) โดยธรรมชาติ (ใช้ได้ทั้งในเชิงพลเรือนและเชิงทหาร) ภาคส่วนนี้จึงตกอยู่ภายใต้การตรวจสอบการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) ของอิตาลีที่เรียกว่า “โกลเดน พาวเวอร์” โดยตรง ซึ่งกลไกนี้มอบอำนาจอย่างกว้างขวางแก่รัฐบาลอิตาลีในการตรวจสอบ กำหนดเงื่อนไข หรือใช้สิทธิยับยั้ง (Veto) ธุรกรรมใดๆ ที่เกี่ยวข้องกับสินทรัพย์เชิงกลยุทธ์ของชาติ
• การเปลี่ยนผ่านสู่การคุ้มครองขาออก (The Shift to Outbound Protection): ในวิวัฒนาการทางกฎหมายครั้งสำคัญ จุดเน้นด้านกฎระเบียบของอิตาลีได้ขยายขอบเขตจากการคัดกรองผู้เล่นที่เข้ามาในตลาด ไปสู่การสกัดกั้นการถ่ายโอนองค์ความรู้เชิงกลยุทธ์ออกนอกประเทศ (Outbound Transfer) อย่างแข็งขัน บรรทัดฐานทางตุลาการเมื่อไม่นานมานี้แสดงให้เห็นว่า รัฐได้เข้ามาแทรกแซงเพื่อบล็อกการถ่ายทอดเทคโนโลยีและการร่วมทุน (Joint Ventures) ในกรณีที่ทรัพย์สินทางปัญญา (IP) ด้านการบินอวกาศที่เป็นกรรมสิทธิ์เฉพาะ มีความเสี่ยงที่จะถูกย้ายออกไปนอกเขตยูโร-แอตแลนติก
• เกณฑ์ความเสี่ยง (The Risk Threshold): สำหรับข้อตกลงข้ามพรมแดน มาตรฐานทางกฎหมายมีการป้องกันในระดับที่สูงมาก แม้ว่าเทคโนโลยีนั้นจะถูกพัฒนาขึ้นเพื่อการใช้งานในเชิงพาณิชย์หรือเชิงพลเรือนโดยบริสุทธิ์ใจ แต่หากพบว่าการนำไปประยุกต์ใช้ในทางทหารเป็นสิ่งที่มีความเป็นไปได้ในทางทฤษฎี (Not impossible a priori) พิธีสารของโกลเดน พาวเวอร์จะถูกนำมาบังคับใช้ทันที ดังนั้น ความแน่นอนในการปิดดีลธุรกรรมจึงขึ้นอยู่กับการวางโครงสร้างทางกฎหมายในเชิงรุก
• ความท้าทายด้านทรัพย์สินทางปัญญาและการพัฒนาร่วมกัน: การเติบโตอย่างก้าวกระโดดของการบินอวกาศนั้น พึ่งพาการวิจัยและพัฒนา (R&D) ร่วมกันอย่างมากระหว่างนักลงทุนต่างชาติ บริษัทยักษ์ใหญ่ และสถาบันวิจัยของอิตาลี ความสำเร็จในส่วนนี้จึงต้องอาศัยสถาปัตยกรรมด้านทรัพย์สินทางปัญญา (IP) ที่รัดกุมและมีความเฉพาะทางสูง เพื่อปกป้องทุนจากต่างประเทศไปพร้อมๆ กับการปฏิบัติตามการควบคุมการส่งออกสินค้าเพื่อการป้องกันประเทศของสหภาพยุโรป (EU-wide defense export controls) และการคุ้มครองความลับทางการค้าอย่างครบถ้วน

อนาคตแห่งอธิปไตยและการเติบโตทางธุรกิจ

สิ่งที่ทำให้ภาคส่วนการบินอวกาศยุคใหม่ของอิตาลีแตกต่างจากยุคก่อนหน้าในอดีต คือ “ประโยชน์ใช้สอยแบบทวิวัจน์” (Dual Relevance) ซึ่งทำหน้าที่เป็นทั้งสินทรัพย์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความมั่นคงของชาติ และเป็นพรมแดนใหม่ที่สร้างผลตอบแทนสูงสำหรับทุนภาคเอกชนในเวลาเดียวกัน

• ตัวเร่งปฏิกิริยาการใช้งานสองทาง (The Dual-Use Catalyst): ภายในปี 2030 เส้นแบ่งระหว่างการประกอบการด้านอวกาศเชิงพาณิชย์ (NewSpace) และโครงสร้างพื้นฐานด้านการป้องกันประเทศจะเลือนหายไปโดยสิ้นเชิง โครงข่ายดาวเทียม (Satellite constellations) ระบบการสื่อสารที่ปลอดภัย และวัสดุขั้นสูง ต่างต้องการฐานการผลิตที่สามารถขยายขนาดได้อย่างรวดเร็ว ควบคู่ไปกับการรักษามาตรฐานความปลอดภัยระดับกองทัพอย่างเข้มงวด ซึ่งกลุ่มคลัสเตอร์อุตสาหกรรมของอิตาลีสามารถตอบโจทย์สภาพแวดล้อมเช่นนี้ได้อย่างสมบูรณ์แบบ
• สำหรับนักลงทุนระดับโลก ตรรกะเชิงกลยุทธ์นั้นชัดเจนยิ่ง: การเติบโตของการบินอวกาศในทศวรรษหน้า จะไม่ได้มาจากการลงทุนแบบตั้งรับ (Passive Investments) ในกลุ่มบริษัทอุตสาหกรรมป้องกันประเทศแบบดั้งเดิมที่เทอะทะและล้าสมัย หากแต่จะถูกขับเคลื่อนโดยกลุ่มผู้ผลิตเฉพาะทาง พรสวรรค์ด้านวิศวกรรมขั้นสูง และการร่วมทุนเชิงกลยุทธ์ที่มีอยู่ภายในระบบนิเวศของอิตาลี ดังนั้น ความสำเร็จในตลาดนี้จึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับการจัดสรรเม็ดเงินลงทุนเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการเป็นพันธมิตรร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายที่สามารถนำทางผ่านโครงสร้างสถาปัตยกรรมทางกฎระเบียบที่ซับซ้อน ซึ่งทำหน้าที่ปกป้องเทคโนโลยีที่สำคัญที่สุดของยุโรปได้อย่างปลอดภัย

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการปฏิบัติตามกฎระเบียบโกลเดน พาวเวอร์ (Golden Power compliance), โครงสร้างการควบรวมและซื้อกิจการ (M&A) ในอุตสาหกรรมการบินอวกาศ หรือการสนับสนุนทางกฎหมายที่ออกแบบมาโดยเฉพาะสำหรับภาคส่วนการป้องกันประเทศ โปรดติดต่อ: ALLEGAL